مقدمه: چرا شناخت انواع تابلو برق مهم است؟

تابلوهای برق قلب تپنده هر مجموعه صنعتی هستند؛ از یک کارگاه کوچک گرفته تا کارخانه‌هایی با چندین خط تولید. در تمام این محیط‌ها، انرژی الکتریکی باید تقسیم، فرمان‌دهی، مدیریت و حفاظت شود. این وظایف برعهده تابلوهای برق توزیع، فرمان و کنترل است.

در نگاه اول شاید این تابلوها بسیار شبیه هم باشند، اما در عمل تفاوت‌های بنیادی در ساختار، نوع تجهیزات، وظیفه کاری، طراحی، محل نصب و استانداردهای موردنیاز دارند. اگر این تفاوت‌ها به درستی درک نشوند، نتیجه آن می‌تواند شامل مواردی مثل:

  • انتخاب اشتباه تابلو برق

  • کاهش ایمنی

  • افزایش مصرف برق

  • خرابی تجهیزات صنعتی

  • توقف خط تولید

  • هزینه‌های سنگین تعمیرات

در این مقاله کاملاً جامع، همه این موارد را به صورت بند به بند، اصولی و کاربردی بررسی می‌کنیم تا دید شما نسبت به تابلوهای برق توزیع، فرمان و کنترل کاملاً شفاف شود.

تابلو برق

فصل ۱: تابلو برق چیست و چه نقشی در صنعت دارد؟

تابلو برق محفظه‌ای فلزی یا کامپوزیتی است که تجهیزات الکتریکی در آن نصب می‌شوند تا:

  1. توزیع انرژی

  2. کنترل تجهیزات

  3. حفاظت سیستم

  4. اندازه‌گیری و مانیتورینگ برق

به صورت استاندارد انجام شود.

این تابلوها بسته به کاربرد، معمولاً به سه خانواده اصلی تقسیم می‌شوند:

  • تابلو برق توزیع (Distribution Panel)

  • تابلو برق فرمان (Control Panel / MCC)

  • تابلو برق کنترل (PLC Panel / Automation Panel)

هرکدام نقش خاصی دارند و هیچ‌کدام جایگزین دیگری نیست.

جهت ساخت تابلو برق مدنظر خود همین الآن پروژه خود را در قسمت سفارش پروژه تابلو برق ثبت نمائید.

فصل ۲: تابلو برق توزیع چیست؟

تابلو توزیع وظیفه دارد قدرت برق را بین مصرف‌کننده‌ها تقسیم کند.

به زبان ساده، برق را از ورودی اصلی گرفته و آن را میان بخش‌های مختلف یک کارخانه، واحد تولیدی، کارگاه یا ساختمان توزیع می‌کند.

۲.۱ وظایف تابلو توزیع

  • توزیع برق بین بخش‌های مختلف

  • تأمین حفاظت در برابر اتصال کوتاه

  • حفاظت در برابر اضافه‌بار

  • مدیریت سطح ولتاژ

  • جلوگیری از افت ولتاژ

  • افزایش ایمنی پرسنل و تجهیزات

۲.۲ تجهیزاتی که در تابلو توزیع قرار می‌گیرد

  • کلیدهای اتوماتیک (MCCB – ACB)

  • فیوزهای کاردی یا مینیاتوری

  • شینه‌های مسی با سطح مقطع بالا

  • ترمینال‌های قدرت

  • کنتور برق

  • رله‌های حفاظتی

۲.۳ انواع تابلوهای توزیع

۱. تابلو توزیع اصلی (MDP)

به ورودی اصلی برق متصل است.
معمولاً دارای کلیدهای قدرت مانند ACB و MCCB با آمپرهای بالا است.

۲. تابلو توزیع فرعی (SDP)

از MDP تغذیه می‌شود و برق قسمت‌های کوچک‌تر را توزیع می‌کند.

۳. تابلو روشنایی (LDP)

مختص مدارهای روشنایی، پریزها و بارهای سبک.

۲.۴ کاربردهای صنعتی تابلو توزیع

  • کارخانه‌ها (ورود برق ۲۰ کیلوولت به ترانس و سپس توزیع در MDP)

  • کارگاه‌های صنعتی

  • واحدهای اداری

  • مراکز دیتاسنتر

  • سیستم‌های روشنایی خطوط تولید
    تابلو برق توزیع

فصل ۳: تابلو فرمان چیست؟

تابلو فرمان (Motor Control Center) همان‌طور که از نامش مشخص است، وظیفه کنترل و راه‌اندازی تجهیزات صنعتی را بر عهده دارد.
هرجا موتور، پمپ، فن، تسمه‌نقاله، جرثقیل و… وجود داشته باشد، تابلو فرمان حضور دارد.

۳.1 چرا تابلو فرمان مهم است؟

در صنعت، موتورهای الکتریکی بیش از ۶۰٪ انرژی را مصرف می‌کنند.
بنابراین کنترل صحیح آن‌ها بسیار حیاتی است.

۳.2 وظایف تابلو فرمان

  • راه‌اندازی موتور (Direct – Star/Delta – Soft Starter – VFD)

  • تنظیم دور موتور

  • جلوگیری از برگشت جریان

  • محافظت در برابر اضافه‌بار

  • کنترل دستی و اتوماتیک

  • نمایش وضعیت موتور

۳.3 تجهیزات داخلی تابلو فرمان

بسته به نوع راه‌اندازی موتور، تجهیزات متفاوتی استفاده می‌شود، اما معمولاً شامل موارد زیر است:

  • کنتاکتور

  • بیمتال

  • کنترل فاز

  • رله‌های حفاظتی

  • تایمر

  • کلیدهای محافظ جان یا مینیاتوری

  • اینورتر یا سافت‌استارتر

  • شستی‌های استپ/استارت

  • چراغ سیگنال‌ها

۳.4 انواع تابلو فرمان

۱. تابلو فرمان موتوری (MCC)

برای کنترل چندین موتور در یک مجموعه.

۲. تابلو فرمان پمپخانه

کنترل پمپ‌ها، آبرسانی، فاضلاب، بوسترپمپ‌ها.

۳. تابلو فرمان جرثقیل

برای کنترل حرکت‌های بالا/پایین/راست/چپ.

۴. تابلو فرمان آسانسور

مدیریت موتور، ترمز و سیستم ایمنی.

۵. تابلو فرمان تهویه (HVAC)

کنترل هواسازها، فن‌ها، چیلر، کمپرسور.

۳.5 کاربردهای تابلو فرمان در صنعت

  • کارخانه‌های سیمان

  • صنایع غذایی

  • پالایشگاه‌ها و پتروشیمی

  • سردخانه‌ها

  • خطوط تولید خودکار

  • آسانسورها و بالابرها
    تابلو برق فرمان

فصل ۴: تابلو کنترل چیست؟

تابلو کنترل پیشرفته‌ترین نوع تابلو است و در آن سیستم‌های PLC، HMI، کارت‌های ورودی و خروجی، ماژول‌های شبکه و سنسورها قرار می‌گیرد.

تابلو کنترل در واقع مغز کارخانه محسوب می‌شود.

۴.1 وظیفه اصلی تابلو کنترل

  • پردازش اطلاعات سنسورها

  • ارسال فرمان به موتور، پمپ، شیر برقی

  • اجرای اتوماسیون صنعتی

  • مانیتورینگ و نظارت لحظه‌ای

  • کنترل PID

  • ارتباط با شبکه صنعتی (PROFIBUS – MODBUS – Ethernet – CANBUS)

۴.2 تجهیزات داخلی تابلو کنترل

  • PLC (زیمنس، دلتا، اشنایدر، Omron)

  • HMI (تاچ پنل)

  • SSR (رله حالت جامد)

  • ترمینال‌های کنترلی

  • ماژول‌های ورودی و خروجی

  • پاورسوئیچینگ

  • کارت شبکه

  • سنسورهای فرمان و کنترل

۴.3 انواع تابلو کنترل

۱. تابلو PLC

برای کنترل کامل خط تولید.

۲. تابلو DCS

برای واحدهای بزرگ با چندین بخش کنترل.

۳. تابلو مانیتورینگ

نمایش وضعیت تجهیزات صنعتی و خط تولید.

۴. تابلو اسکادا (SCADA Panel)

برای مدیریت از راه دور (Remote) و پشتیبانی پروتکل‌های شبکه.

۴.4 کاربردهای تابلو کنترل

  • خطوط بسته‌بندی

  • ماشین‌آلات CNC

  • اتوماسیون صنعتی

  • کارخانه‌های خودکار

  • برق اضطراری

  • سیستم‌های اعلام حریق پیشرفته آدرس‌پذیر

  • سامانه‌های تهویه خودکار
    تابلو برق کنترل

فصل ۵: تفاوت تابلو توزیع، فرمان و کنترل (مقایسه کامل)

در این بخش یک مقایسه دقیق و کاربردی بین سه نوع تابلو ارائه می‌دهیم.

۵.1 تفاوت از نظر وظیفه

نوع تابلو وظیفه
توزیع تقسیم و حفاظت برق
فرمان راه‌اندازی و کنترل موتورها
کنترل اتوماسیون، مانیتورینگ، پردازش داده

۵.2 تفاوت از نظر تجهیزات

توزیع فرمان کنترل
کلیدهای قدرت، شینه‌ها کنتاکتور، بیمتال، اینورتر PLC، HMI، کارت‌های شبکه
فیوزها حفاظت موتورها سنسورها
رله حفاظتی تایمر رله‌های حالت جامد

۵.3 تفاوت از نظر محل نصب

  • تابلو توزیع: موتورخانه، ورودی برق، فضاهای قدرت

  • تابلو فرمان: نزدیک موتور یا اتاق MCC

  • تابلو کنترل: اتاق کنترل، محیط‌های خشک و امن

۵.4 تفاوت از نظر هزینه

  • تابلو توزیع → هزینه متوسط

  • تابلو فرمان → هزینه متغیر (بسته به اینورتر/سافت‌استارتر)

  • تابلو کنترل → بیشترین هزینه (به دلیل PLC و تجهیزات شبکه)

فصل ۶: مثال‌های واقعی از صنعت

۶.۱ یک کارخانه تولید مواد غذایی

  • MDP برق ورودی را دریافت می‌کند

  • SDP برق را به خطوط تولید توزیع می‌کند

  • MCC موتورهای میکسر، پمپ‌ها و نوارنقاله را راه‌اندازی می‌کند

  • تابلو کنترل PLC خط بسته‌بندی را مدیریت می‌کند

۶.۲ یک پمپخانه بزرگ

  • تابلو توزیع: تأمین برق اصلی پمپ‌ها

  • تابلو فرمان: راه‌اندازی پمپ‌ها به روش ستاره‌مثلث

  • تابلو کنترل: تنظیم فشار آب با PID

۶.۳ سیستم اعلام حریق کارخانه

  • تابلو توزیع: تغذیه آژیرها و ماژول‌ها

  • تابلو فرمان: سوئیچ‌کردن خروجی‌ها و تجهیزات جانبی

  • تابلو کنترل: مدیریت هوشمند آدرس‌دهی

فصل ۷: نکات مهم در انتخاب تابلو مناسب

  1. بار الکتریکی را دقیق مشخص کنید.

  2. شرایط محیطی را در نظر بگیرید.

  3. استانداردهای لازم (IEC – NEMA – IPS) رعایت شود.

  4. از طراحی شینه استاندارد استفاده کنید.

  5. تهویه و خنک‌سازی تابلو جدی گرفته شود.

  6. تابلو کنترل باید در محیط خشک نصب شود.

  7. از قطعات معتبر استفاده شود (اشنایدر – زیمنس – رینگر).

  8. در تابلو فرمان از کابل‌کشی منظم و شماره‌گذاری استاندارد استفاده کنید.

جمع‌بندی

تابلو برق توزیع، فرمان و کنترل هر کدام بخشی از عملکرد حیاتی سیستم برق صنعتی را بر عهده دارند.
تابلو توزیع برق را به صورت امن توزیع می‌کند.
تابلو فرمان وظیفه راه‌اندازی و کنترل موتورها را دارد.
تابلو کنترل مغز اتوماسیون صنعتی است و وظیفه تصمیم‌گیری و مدیریت را برعهده دارد.

شناخت تفاوت این تابلوها برای:

  • مهندسان برق

  • تکنسین‌ها

  • مدیران کارخانه

  • پیمانکاران صنعتی

  • و حتی کارفرماها

ضروری است تا انتخاب درستی برای پروژه انجام شود.