انواع فیوزهای مورد استفاده در تابلو برق | راهنمای کامل از فیوز شیشه‌ای تا مینیاتوری و صنعتی

مقدمه

تابلو برق به‌عنوان قلب سیستم‌های الکتریکی، نقش حیاتی در توزیع، کنترل و حفاظت انرژی الکتریکی ایفا می‌کند. یکی از مهم‌ترین اجزای حفاظتی در تابلوهای برق، فیوز است. فیوزها ساده‌ترین اما در عین حال مؤثرترین تجهیزات حفاظتی هستند که وظیفه اصلی آن‌ها محافظت از تجهیزات، کابل‌ها و مصرف‌کننده‌ها در برابر اضافه‌جریان و اتصال کوتاه است.

در این مقاله به‌صورت کامل و گام‌به‌گام، انواع فیوزهای مورد استفاده در تابلو برق‌ها را بررسی می‌کنیم؛ از فیوزهای شیشه‌ای کوچک که در مدارهای کنترلی استفاده می‌شوند، تا فیوزهای مینیاتوری، کاردی، فشنگی و حتی فیوزهای قدرت در تابلوهای صنعتی سنگین. هدف این مقاله ارائه یک مرجع کامل و کاربردی برای برق‌کاران، تابلو‌سازان، دانشجویان و مهندسان برق است.

فیوز چیست و چرا در تابلو برق اهمیت دارد؟

فیوز یک وسیله حفاظتی است که در مسیر جریان الکتریکی قرار می‌گیرد و در صورت عبور جریان بیش از حد مجاز، با ذوب شدن عنصر داخلی خود، مدار را قطع می‌کند. این قطع مدار باعث می‌شود از آسیب دیدن تجهیزات گران‌قیمت، کابل‌ها و حتی بروز آتش‌سوزی جلوگیری شود.

اهمیت فیوز در تابلو برق به دلایل زیر است:

• محافظت از تجهیزات الکتریکی

• جلوگیری از آتش‌سوزی ناشی از اضافه‌جریان

• حفاظت از جان افراد

• کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری

• افزایش ایمنی و پایداری سیستم

جهت ساخت تابلو برق مدنظر خود همین الآن پروژه خود را در قسمت سفارش پروژه تابلو برق ثبت نمائید.

معیارهای دسته‌بندی فیوزها در تابلو برق

فیوزها را می‌توان از جنبه‌های مختلفی دسته‌بندی کرد:

• از نظر ساختار فیزیکی

• از نظر محدوده جریان و ولتاژ

• از نظر سرعت عملکرد (تندکار یا کندکار)

• از نظر کاربرد (کنترلی، روشنایی، قدرت، صنعتی)

در ادامه، انواع رایج فیوزها را به‌صورت عملی و کاربردی بررسی می‌کنیم.

1. فیوز شیشه‌ای (Glass Fuse)

معرفی

فیوز شیشه‌ای یکی از قدیمی‌ترین و ساده‌ترین انواع فیوزهاست که معمولاً در مدارهای کنترلی، الکترونیکی و تجهیزات کم‌جریان استفاده می‌شود. بدنه شفاف این فیوز امکان مشاهده وضعیت سالم یا سوخته بودن آن را فراهم می‌کند.

مشخصات فنی

• جریان نامی: معمولاً از چند میلی‌آمپر تا 10 آمپر

• ولتاژ کاری: 125V یا 250V

• ساختار: لوله شیشه‌ای با سیم ذوب‌شونده داخلی

کاربردها

• تابلوهای فرمان و کنترل

• مدارهای PLC

• تجهیزات الکترونیکی

• منابع تغذیه

مزایا

• قیمت پایین

• تشخیص سریع سوختن

• ابعاد کوچک

معایب

• مقاومت مکانیکی پایین

• مناسب نبودن برای جریان‌های بالا

• حساسیت به لرزش

2. فیوز سرامیکی (Ceramic Fuse)

معرفی

فیوزهای سرامیکی عملکردی مشابه فیوزهای شیشه‌ای دارند اما بدنه آن‌ها از جنس سرامیک ساخته شده است که مقاومت حرارتی و مکانیکی بالاتری دارد.

تفاوت با فیوز شیشه‌ای

• تحمل جریان اتصال کوتاه بالاتر

• عدم امکان مشاهده مستقیم سیم ذوب‌شونده

• ایمنی بیشتر در انفجار داخلی

کاربردها

• تابلوهای صنعتی سبک

• مدارهای فرمان با جریان بالاتر

• تجهیزات حساس صنعتی

3. فیوز فشنگی (Cartridge Fuse)

معرفی

فیوز فشنگی یکی از پرکاربردترین انواع فیوز در تابلوهای برق صنعتی است. این فیوزها به‌صورت استوانه‌ای طراحی شده و داخل پایه فیوز مخصوص نصب می‌شوند.

انواع فیوز فشنگی

• فیوز فشنگی استوانه‌ای

• فیوز فشنگی تیغه‌ای

• فیوز فشنگی فشار ضعیف

مشخصات

• جریان نامی: 2 تا 125 آمپر و بالاتر

• ولتاژ کاری: تا 500 ولت

• قدرت قطع بالا

کاربردها

• تابلوهای توزیع

• حفاظت موتور

• حفاظت خطوط روشنایی

• تابلوهای صنعتی

4. فیوز کاردی (NH Fuse)

معرفی

فیوزهای کاردی یا NH جزء فیوزهای قدرت محسوب می‌شوند و در تابلوهای برق صنعتی با جریان بالا کاربرد دارند. این فیوزها دارای تیغه‌های فلزی بوده و داخل پایه‌های مخصوص NH نصب می‌شوند.

رنج جریان

• از 16 آمپر تا 1250 آمپر

ویژگی‌ها

• قدرت قطع بسیار بالا

• مناسب برای اتصال کوتاه‌های شدید

• عمر طولانی

• استاندارد IEC

کاربردها

• تابلوهای اصلی کارخانه‌ها

• پست‌های برق

• تابلو MCC

• حفاظت ترانسفورماتورها

5. فیوز مینیاتوری (MCB)

معرفی

فیوز مینیاتوری یا کلید مینیاتوری یکی از رایج‌ترین تجهیزات حفاظتی در تابلوهای برق ساختمانی و صنعتی سبک است. برخلاف فیوزهای ذوب‌شونده، MCB پس از قطع قابل ریست شدن است.

انواع کلید مینیاتوری

• تیپ B (مصارف روشنایی)

• تیپ C (مصارف موتوری سبک)

• تیپ D (موتورهای سنگین)

مزایا

• قابلیت قطع و وصل مجدد

• ایمنی بالا

• نصب آسان روی ریل DIN

• عملکرد سریع

معایب

• قدرت قطع محدود نسبت به فیوزهای کاردی

• قیمت بالاتر نسبت به فیوز ساده

6. فیوز اتوماتیک یا کلید اتوماتیک (MCCB)

معرفی

کلیدهای اتوماتیک کامپکت در واقع نسخه پیشرفته‌تر و قدرتمندتر کلیدهای مینیاتوری هستند و در تابلوهای برق صنعتی استفاده می‌شوند.

ویژگی‌ها

• جریان نامی: 16 تا 1600 آمپر

• قابلیت تنظیم جریان

• حفاظت در برابر اضافه‌بار و اتصال کوتاه

• امکان استفاده از رله‌های حفاظتی

کاربردها

• تابلوهای اصلی برق

• حفاظت موتورهای صنعتی

• خطوط توزیع فشار ضعیف

7. فیوز حرارتی (Thermal Fuse)

معرفی

فیوز حرارتی در برابر افزایش دما عمل می‌کند نه جریان. این فیوزها معمولاً در تجهیزات خاص و مدارهای حفاظتی استفاده می‌شوند.

کاربرد

• تجهیزات گرمایشی

• ترانسفورماتورها

• موتورهای خاص

• منابع تغذیه

• 

8. فیوزهای مخصوص حفاظت موتور

در تابلوهای صنعتی، موتورهای الکتریکی نیاز به حفاظت دقیق‌تری دارند. به همین دلیل از فیوزهایی با منحنی قطع خاص استفاده می‌شود.

ویژگی‌ها

• تحمل جریان راه‌اندازی موتور

• قطع سریع در اتصال کوتاه

• هماهنگی با کنتاکتور و بی‌متال

تفاوت فیوز و کلید مینیاتوری در تابلو برق

نکات مهم در انتخاب فیوز مناسب برای تابلو برق

• جریان نامی مدار

• نوع بار (مقاومتی، موتوری، القایی)

• ولتاژ کاری

• قدرت قطع اتصال کوتاه

• استانداردهای مورد نیاز

• شرایط محیطی (دما، رطوبت)

اشتباهات رایج در انتخاب فیوز

• استفاده از فیوز با آمپراژ بالاتر از حد مجاز

• جایگزینی فیوز با سیم یا فلز

• عدم توجه به قدرت قطع

• استفاده از فیوز نامناسب برای موتور

جمع‌بندی نهایی

فیوزها یکی از حیاتی‌ترین اجزای تابلو برق هستند که نقش مستقیم در ایمنی، عملکرد صحیح و طول عمر تجهیزات الکتریکی دارند. انتخاب صحیح نوع فیوز، متناسب با کاربرد، جریان و شرایط کاری، می‌تواند از خسارات مالی و جانی جدی جلوگیری کند. از فیوزهای شیشه‌ای کوچک در مدارهای کنترلی گرفته تا فیوزهای مینیاتوری و کاردی در تابلوهای صنعتی سنگین، هر کدام جایگاه و کاربرد خاص خود را دارند.